BİZ MЬTTƏHİMİK

Xahiş edirəm, tьnd sцzlərimdə və kəskin tənqidlərimdə bir acılıq varsa, məni bağışlayın. Əlbəttə ki, bu sцzlərdə həqiqət gцrьrsьnьzsə! Həvəsləndirmək və əsassız da olsa, tə᾽rif etmək şirin, həqiqət isə acıdır. Gəlin, dərdləri gizlədib цzьmьzь aldatmaq əvəzinə, xəstəliklərin ьstьnə dьşьb, aзıq şəkildə deyək: «Qandakı xərзəngin qol-budağı beyin və qəlbin dərinliklərinədək şaxələnib və inkişaf edib. Fьrsət az, faciə isə ağır!»

Ən᾽ənəvi məzhəbi mьhitlərdə bir şəxs dinin əsaslarına inanıb gцstərişlərinə əməl etsə, İslamdan, şiəlikdən danışsa, cəmiyyətin diqqətini cəlb edir. Onun əlini цpьr, yaşayışını tə᾽min edir, hцrmətini saxlayır, ruhani alim kimi qəbul edirlər. Bu insan din vasitəsi ilə həm hцrmət, həm də sərvət qazanır.

Amma mənim bağlı olduğum ictimai mьhitdə mьnasibət tamam başqadır. Bu mьhitdə bir alim, bir tələbə, bir tərcьməзi, bir yazıзı, bir filosof, bir sosioloq dinə e᾽tiqad edirsə, bu inam həmin şəxs ьзьn zəiflik və nцqsan hesab olunur.

Yaşadığımız mьhitdə namaz qılıb dua edən və əlavə ibadətlər yerinə yetirən şəxs həm hцrmət qazanır, həm də maddi cəhətdən tə᾽min olunur. Əksinə, gьnьn elmlərindən xəbərdar, ideoloji məktəblər və əsrin mədəniyyəti ilə tanış, dini və məzhəbi e᾽tiqadı olan mьsəlman əksər imtiyazlardan məhrumdur. Onun elmi səviyyəsini inkar edə bilməsələr də, əxlaqında və şəxsiyyətində nцqsanlar tapırlar. Onu ittiham edəcəklər ki, məzhəbin və xalqın xeyrini qoyub, onların zərərinə işləyir!



Avropadan gələn təhsilli mьsəlman mьasir və inqilabi ziyalı kimi tanınmaq ьзьn nə edəcəyini yaxşı bilir. Onun şəxsiyyətinin qorunmasında digər ziyalılar da məs᾽uldur. Əgər o, Jan Pol Sartrdan tərcьmə etsə, cəmiyyətdə dьnyəvi bir sima kimi tanınacaq. Həmin şəxs dini bir əsər yazsa, cəmiyyət bu əsəri məzhəbi cəhətdən e᾽tibarlı hesab etməyəcək. Onun kitabı oxunmayacaq, sцzь eşidilməyəcək, şəxsiyyətinə «gьnahkar»lıq ьnvanlanacaq.

Cəmiyyətimizdə qərb atmosferinin hakim olduğu ziyalı dairələr də var. Qərbdən qayıtmış təhsilli insanı e᾽tiqadlı olduğu ьзьn bu dairələr də qəbul etmir. Onun e᾽tiqadı kцhnəpərəstlik hesab olunur.

Bu cьr ziyalılardan biri mənim haqqımda mətbuatda belə yazmışdı: «O (yə᾽ni mən), alim də olsa, beynindəki məzhəb xəstəliyi onun təfəkkьrьnь iflic edib. İlkin tərbiyəsi onu qədim dini səviyyədə saxlayıb». Nə ьзьn belə olur?

Mən burada - axşamkı məclisdə bir alim, bir yazıзı, bir sosioloq, bir natiq kimi danışmaq fikrində deyiləm. Mən, mənim цzьmь dindarlıqda ittiham edən ziyalı təbəqənin adından danışmağı faydalı hesab edirəm. Mən həmin təbəqənin adından, məhz цz dinimi sevdiyim ьзьn, sizə e᾽tiraz edib, ittihamlar irəli sьrəcəyəm.

Mən, bьtьn цmrьmь tələbə və mьəllimlikdə keзirmiş, həmin ziyalı təbəqənin mьhitində yaşamışam. Onların sцzlərini yaxşı başa dьşьr, şəxsi зalarlarını tanıyıram. Mənsub olduğum bu təbəqə ilə зiyin-зiyinə bьtьn təhsil mərhələlərini pillə-pillə adlamışam. Şəhər və kənd fəqirliyini yaşamış insanlarla gecə-gьndьz ьnsiyyətdə olmuşam. Dьz 18 yaşımdan mьəllimlik etmişəm. Bьtьn цmrьm elmin təhsil və tədrisinə sərf olunub. Həm dini mərkəzdə, həm universitetdə, həm İranda, həm də Avropada təhsil almışam.



Uşaqlıqdan цz mьhitimin ictimai dəyişiklikləri və dьşьncə təbəddьlatları ilə maraqlanmışam. Dцvrьmьn ideoloji hadisələri ilə birbaşa təmasım olub. Цmrьm kitabla keзib. Qərb mədəniyyətinin hьcumları, ziyalınьmaların təslimзiliyi, mьsəlmannьmaların təəssьblь mьqaviməti mənə tanışdır! Biri din iddiasındadır, o biri isə mьasirlik.

Cəmiyyətin adət-ən᾽ənə mərhələsindən modernizm mərhələsinə keзid dцvrьnь yaşamışam; cəmiyyətdəki dəyərlərin dəyişməsinə şahid olmuşam.

Kəndli mənşəyim toplum mə᾽nasının həqiqətini hiss etməkdə kцməkзim olub.

Aldığım dini tərbiyə məni xalqın fitri və dərin ruhu ilə bağlayıb. Eləcə də, qərbdə təhsil aldığım ьзьn əsrimin ruhunu və əqidəsini tanımışam. Dьnyada baş verən hadisələrdən xəbərdaram. Bu bilgilərin kцməyi ilə hiss etmişəm ki, qərb mədəniyyətinin gьnbəgьn gьclənən hьcumları qarşısında məzhəbi cəmiyyətimizi hansı aqibət gцzləyir. Зьnki bizim cəmiyyətdə kцhnəlmiş adət-ən᾽ənələr, irsi dəyərlər, təlqini iman hakimdir. Qərb cəmiyyətində isə yaxşı-pis hər nə varsa elmi şəkildə təqdim olunur, gьnьn ehtiyacı əsas gцtьrьlьr və azadlıq şьarları altında bьtьn dini və əxlaqi dəyərlər ikinci plana keзir.

Mьşahidələrdən gцrьnьr ki, cəmiyyətimizdəki mцvcud məzhəb adət-ən᾽ənələr təəssьbь ilə qorunur. Dinin elmi və dьşьncə əsasları mьasirliklə ayaqlaşmır. Uzun bir dцvr zamanla ayaqlaşan, hadisələri qabaqlayan, ictimai və fərdi problemlərin həlli yolunu gцstərən İslam dini, цzьnь mьqəddəs gцstərən bir qrup şəxs tərəfindən əhkam şəklində dondurulub qorunur.

Amma zaman başqa zamandır! Цz iqtisadi tərəqqisi ilə millətlərin gцzьnə kьl ьfьrən dьşmən başımızın ьstьnь alıb. Onun bir əli İslamla tarixi dьşmənliyi olan qərb kapitalizminin ətəyindədir. Şərqə ayaq aзmaq ьзьn İslam dini onlara mane olur.

İslamı tanıyan, onun tarixini bilən, son iki əsrdə qərbin təcavьzlərindən xəbərdar olan hər bir şəxs yaxşı bilir ki, İslam dini yatmış cəmiyyəti oyatmağa, onu hərəkətə gətirib, ayağa qaldırmağa qadirdir. İslam təkcə iman dini deyil! Bu din ən sivil cəmiyyət qurmaq ьзьn proqramlar verir və yad mədəniyyətlər ьзьn boş yer saxlamır. İslamı aradan qaldırmaq istəyən dьşmənin məqsədi cəmiyyəti mьdafiəsiz qoymaq, ziyalıların dьşьncəsini əsarətə almaq, insanları tarixi kцkdən və ruhi azadlıqdan məhrum etməkdir. İslama formal yanaşan əksər cəmiyyətlərdə istənilən bir vətəndaşı tora salıb, qibləsini qərbə dцndərmək зox asandır.

Mən intellektual dairəyə poetik həvəslə qoşulmamışam. Bunun əsas səbəblərindən biri xalqın iзindən зıxmağımdır. Ziyalıların dьşьndьklərini mən həyatda gцrьb, bьtьn varlığımla yaşamışam. Həyatımın hər bir anı ictimai təbəddьlatları dьşьnərək цtьb. Bu gьnkь mədəniyyət və dьnənki məzhəb cəbhələrinin hər ikisində iştirak etmişəm. Bu gьnkь məzhəbin qərb təcavьzь qarşısındakı vəziyyətindən, burjua baxışlarından xəbərdaram. Ziyalı gənclərimizin İslam dinindən uzaqlaşma səbəbləri mənə qaranlıq deyil. Onlar «bu gьnkь din»dən qaзır! Amma hansı tələyə dьşəcəkləri mьəmmalıdır.

Bu biliklər mənə haqq verir ki, dinin cəmiyyətdə aqibəti, təbliğatзıların цzbaşnalığı, xalqı dindən uzaqlaşdıran səbəblər haqqında danışım və цz biliklərimi uyğun mцvzuların elmi şəkildə цyrənilməsinə sərf edim.

Son iki əsrdə baş vermiş dьşьncə qiyamları, ьзьncь dьnyada istismara qarşı yцnəlmiş hərəkatlar, mьasir ideologiyalar, dini cəmiyyətimizdə istismarın macəraları ilə tanışlıq mənə daha зox haqq qazandırır ki, ziyalılarımızın din qarşısındakı mцvqeyi və onların dinin bu gьnkь formasına mьnasibəti haqqında sцz deyim. Siz də mənə bu haqqı verin ki, bir mьtəxəssis kimi məzhəbdən, sizə bağlı təhsilli nəsildən, məs᾽uliyyətli olduğunuz cəmiyyətdən danışaraq, цz mьtaliə və təcrьbələrimi hьzurunuzda təqdim edim.

Deyirlər ki, hamının xoşuna gələn tərzdə danışmaq lazımdır. Amma vəziyyət məni fəryad зəkməyə vadar edir.

Deyəcəklərimi kor-koranə qəbul etməyinizi istəmirəm. Amma unutmayın ki, sцzlərimin elmi əsası var və kimsənin xeyrinə danışmıram. Dediyim sцzlərin bьtьn təbəqələrə zidd olması bir daha sьbut edir ki, mən həqiqət naminə danışıram. Məni danışmağa vadar edən yeganə şey—məs᾽uliyyətdir! Nəzərlərimdə nцqsan olsa da, niyyətim dьzdьr.

Məni Qur᾽anın buyuruğuna əsasən dinləyin: «O kəslər ki, sцzь dinləyib, onun ən gцzəlinə uyarlar, onlar Allahın doğru yola yцnəltdiyi kimsələrdir. Ağıl sahibi də onlardır»[1].

Mən dindən bezib, hər hansı yad dьşьncəyə pənah aparmış bir ziyalı təbəqəsinin nьmayəndəsiyəm. Siz dininizə, cəmiyyətinizə və ailənizə gцrə cavabdehsiniz. Ona gцrə də bilməlisiniz ki, bu cəmiyyətin bir hissəsi olan mənim təbəqəm nə ьзьn sizə və sizin dininizə biganədir. Mən ana və qızın bir-birini anlamamasının səbəblərindən danışmaq istəyirəm. Bu gьn qız ananı eşitmir. Зьnki ananın nəsihətində məntiq yoxdur! Ey atalar, цvladlarınız sizdən qaзırsa, bunun səbəbi onların əxlaqsızlığı yox, dьşьncə və inamlarındakı fərqdir. Siz mьsəlmanlar ьzərində bu «dinsizlik əsri»ndə bцyьk məs᾽uliyyət vardır. Allah-təala buyurur: «Цzьnьzь və əhli-əyalınızı oddan qoruyun».[2] Siz dindarlar cəmiyyətinizi, ailənizi və цzьnьzь dinsizlik təbliğatından qorumalısınız».

Mən sizin imanınıza və dьşьncənizə dьşmьş oddan xəbər verməyə gəlmişəm. Sizə bildirmək istəyirəm ki, lərzəyə gəlmiş dininizi qorumaq nə ьзьn зətin olub; nə ьзьn hər bir nəsil tənhalaşır və zəifləşir; nə ьзьn əsrin təcavьzkar dьşьncəsi sizi geri oturdur, цzьnьzь aciz hiss edirsiniz, duadan başqa bir yol gцrmьrsьnьz!

Biz mьttəhimik! Əgər mən gьndə otuz tənqid eşidirəmsə, bu otuz tənqiddən beşi mц᾽minlər tərəfindəndir. Mц᾽minlər məni olduqca əhəmiyyətsiz şeylərə gцrə tənqid edirlər. Qalan iyirmi beş tənqid isə bu mцvzudadır: «Sən dinə və məzhəbə istinadınla elmə və ziyalılara xəyanət edirsən». Mən bu tənqidə daha зox əhəmiyyət verirəm. Зьnki cəmiyyətin formalaşmasında mənsub olduğum bu təbəqənin rolu bцyьkdьr. Bu təbəqəni təşkil edən yazıзılar, mьtəfəkkirlər, həkimlər və mьhəndislər zamanın insanlarıdır. Mənim dindar zьmrəyə məxsus nьfuzlu şəxslərlə bağlılığım yoxdur. Onların mənə mьxalif olub-olmamalarının mənim ьзьn əhəmiyyəti yoxdur. Mən nə din yolu ilə зцrək yeyirəm, nə minbərim var, nə də mehrabım varımdır. Ruhani libasım, dini ьnvanım, məzhəbi mцvqeyim də yoxdur. Həm də var-dцvlət həvəsində deyiləm.

Mən цz təbəqəmin nьmayəndəsi kimi danışıram və sizin məclisdə iştirakım, həmkarlığım hiss etdiyim məs᾽uliyyətlə bağlıdır. Gəlmişəm xəbərdarlıq edəm ki, bьtьn dəyərlərin əldən getdiyi vaxtda nə işlə məşğulsunuz?!

Həzrət Əli (ə) buyurur: «Dьşmən sizi aldadır, hiylə işlədir. Siz isə heз bir tədbir gцrmьrsьnьz. Sizi dəstə-dəstə oğurlayıb aparırlar, sizsə heз qəzəblənmirsiniz. Sizi hər an izləyirlər, siz isə hər işdən qəflətdəsiniz. And olsun Allaha, bir-birinin kцməyinə gəlməyib, işi bir-birinin ьstьnə atan camaat məğlub olacaq»[3].

Bəli, mənə ьnvanlanan otuz tənqiddən iyirmi beşində deyilir: «Sən bu gьnьn ziyalısı, bu nəslin yazıзısı kimi nə ьзьn bьtьn vaxtını və dьşьncəni din və məzhəbin mьdafiəsinə sərf edirsən? Sənin fəaliyyətin bu əsrə və bu nəslə xəyanətdir».

Bir vaxt tələbəm olmuş bu gьnkь yazıзılardan biri цz dostuna yazır: «Heyf şəriətidən ki, məzhəbi dьşьncədədir, yoxsa ziyalıların bьtь olardı!» Bu mənim цz təbəqəmin ittihamıdır. Bu ittiham məni dьşьndьrsə də, bir o qədər narahat etmir.

Mən sizə цz gənc nəslinizin ittihamlarını зatdırmaq istəyirəm. Mən həqiqətdən savayı heз bir şeyin təəssьbьnь зəkmirəm. Elə ona gцrə də həm ziyalılar, həm də dindarlar mənə qəzəblənir. Hamının qəzəbləndiyini gцrdьkdə belə qənaətə gəlirəm ki, dьz danışıram. Зьnki hər kəs Əlinin (ə) yolunu getmək istəsə tənha qalacaq. Bu şəxslə həm dinin dьşmənləri, həm də dini qoruyanlar vuruşacaq. Bu tarixin şahid durduğu bir həqiqətdir!

Цtən il Məkkədə - beynəlxalq dini bir konfransda ifratзı şiə adı ilə зıxışımı rədd etdilər. Şьkr edirəm ki, İranda məni sьnnilikdə, Ərəbistanda isə şiəlikdə ittiham edirlər. Allahın mənə nəsib etdiyi bu yola şьkr edirəm. Nə qədər nцqsanım olsa da, «həm axurdan, həm xurcundan yeyənlərdən» deyiləm. Tutduğum yol məni həm ziyalıların, həm də dindarların hцrmətindən məhrum edir. O həqiqətə gцrə ki, hər şeyi itirirəm, umacağım da həmin həqiqətdəndir!

Biz mьttəhimik! Dindən uzaqlaşmış və ya sьr᾽ətlə uzaqlaşmaqda olan gənc nəsil qarşısında gьnahkarıq. Bu həqiqəti, hətta dьnyadan xəbərsiz qalan insan цz evinin iзində, televizorun kənarında hiss edə bilər. Bu məclisdəkilərin əksəriyyəti mənimlə həmdərddir. Hamı hiss edir ki, bizimlə gənc nəsil arasında uзurum yaranmışdır. Qərb dəyərlərinə meyilli цvlad цz dindar ata-anasına həqarətlə baxır.


2177774206238831.html
2177876439484167.html
    PR.RU™